Piotrków Trybunalski – miasto na prawach powiatu, położone w centralnej Polsce na zachodzie Równiny Piotrkowskiej, będące siedzibą powiatu grodzkiego. Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim i 47 w Polsce. Miasto należy do PBOP. Nazwa Piotrkowa w innych językach brzmi: język rosyjski – dziś Пётркув-Трыбунальски, za czasów Królestwa Polskiego – Петроковъ; jidysz – Pietrkow (zapis fonetyczny); język niemiecki – Petrikau
Historia
VIII – w. pierwsze osady ludności słowiańskiej
1217 – pierwsza pisemna wzmianka o Piotrkowie (dokument Leszka Białego dla opactwa cystersów w Sulejowie)
1262 – włączenie Piotrkowa do Księstwa Sieradzkiego
XIII/XIV w. – prawa miejskie (dokładna data nieznana z powodu zniszczenia odpowiedniego aktu)
1313 – Władysław Łokietek określa Piotrków jako miasto
1347 – spisano statuty piotrkowskie
1404 – odnowienie praw miejskich przez Władysława Jagiełłę
1442-1628 – miejsce odbywania synodów prowincji gnieźnieńskiej
1467 – ratyfikacja pokoju toruńskiego
1 grudnia 1469 na sejmie wielki mistrz Henryk VI Reuss von Plauen złożył hołd lenny Kazimierzowi IV Jagiellończykowi.
20 listopada 1470 na sejmie wielki mistrz Henryk VII Reffle von Richtenberg złożył hołd lenny Kazimierzowi IV Jagiellończykowi.
1493 pierwszy sejm – w Piotrkowie – data przyjmowana jako początek parlamentaryzmu polskiego
XV/XVI w. – miejsce zjazdów generalnych i prowincjonalnych i sejmów walnych
1578 utworzenie Trybunału Koronnego – dla Wielkopolski
1655 i 1657 – zajęcie miasta przez wojska szwedzkie (potop szwedzki)
1702 – ponowne zajęcie miasta przez wojska szwedzkie (III wojna północna)
1793 – II rozbiór Polski – włączenie Piotrkowa do zaboru pruskiego tzw. Prusy Południowe)
1807 – włączenie Piotrkowa do Księstwa Warszawskiego (departament kaliski)
1815 – włączenie Piotrkowa do Królestwa Polskiego (województwo kaliskie)
1846 – 2 września odjazd pierwszego pociągu Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej z dworca piotrkowskiego
1867 – 13 stycznia utworzenie guberni piotrkowskiej, obejmującej m.in. Łódź, Częstochowę i Zagłębie Dąbrowskie
1873 – 5 stycznia rozpoczęcie wydawania "Tygodnia"
1905 – 1 lutego początek strajku szkolnego
1914 – w pierwszych miesiącach I wojny światowej Piotrków kilkakrotnie opanowywały wojska niemieckie i ponownie rosyjskie, ostatecznie zajęty w grudniu przez wojska austriackie
1915 – umiejscowienie w Piotrkowie siedziby Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego, największy w historii rozwój piotrkowskiego ośrodka wydawniczo-prasowego
Stara rycina przedstawiająca Piotrków
Kościół pw. św. Jacka i św. Doroty przy ul. Wojska Polskiego
Kościół jezuitów, fasada
Kościół jezuitów, sklepienie
Klasztor bernardynów przy pl. Kościuszki
Zamek królewski
Kamienica narożna, tzw. Złoty Róg, na piotrkowskiej starówce
Uliczka staromiejska
Uliczka staromiejska
Budynek sądu w Piotrkowie
Ulica 3 Maja w Piotrkowie
Cerkiew prawosławna przy ul. Słowackiego
Figurka anioła na Starym Cmentarzu w Piotrkowie
Budynek Banku PeKaO s.a.
Kościół jezuitów i budynek I Liceum Ogólnokształcącego
Budynek Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr.1
Główny budynek filii Akademii Świętokrzyskiej
Jedno z osiedli nocą
Wschodnia obwodnica Piotrkowa
Widok ogólny
Widok centrum
1918 – 2-5 listopada rozbrojenie okupantów austriackich
1919 – 2 sierpnia włączenie Piotrkowa do województwa łódzkiego
1939 – 5 września zajęcie miasta przez Wehrmacht, początek okupacji hitlerowskiej
1939 – (wg różnych źródeł 30 września, 5 lub 8 października) utworzenie pierwszego getta w okupowanej Europie
1939 – 26 października włączenie Piotrkowa do Generalnego Gubernatorstwa
1942 – 14-29 października likwidacja getta piotrkowskiego (ok. 20 tys. Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince, 3500 pozostało w tzw. "małym getcie", zlikwidowanym w 1944)
1945 – 18 stycznia wkroczenie do Piotrkowa Armii Czerwonej i Wojska Polskiego
1975 – 1 czerwca utworzenie województwa piotrkowskiego
1981 – utworzenie Wydziału Zamiejscowego Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Kielcach
1997 – przekształcenie Wydziału Zamiejscowego WSP w Filię WSP (od 2000 filia Akademii Świętokrzyskiej
1999 – 1 stycznia likwidacja województwa piotrkowskiego, ponowne wejście Piotrkowa w skład województwa łódzkiego
2004 – utworzenie Zamiejscowego Ośrodka Dydaktycznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
2005 – 6 marca referendum w sprawie odwołania prezydenta i Rady Miasta (nieważne: frekwencja 24,2%)
2006 – 1 września przekształcenie radia Piotrków w radio Strefa FM
Historia Żydów w Piotrkowie
Miasto posiadało zakaz osiedlania się Żydów – przywilej De non tolerandis Judeis. Dopiero w XVI wieku ludność żydowska zamieszkała w okolicach Piotrkowa przychodzi na targi i jarmarki. W 1657 wojska Stefana Czarnieckiego dokonały krwawego pogromu Żydów w Piotrkowie. W 1679 król Jan III Sobieski zezwolił na założenie kahału, synagogi, kirkutu, mykwy, rzeźni i sklepów. W 1765 roku mieszkało tu 1107 Żydów. Piotrków Trybunalski był jednym z najważniejszych w Polsce żydowskich ośrodków wydawniczo-drukarskich. W 1939 mieszkało tu ok. 11 tys. osób pochodzenia żydowskiego. W październiku 1939 roku Niemcy utworzyli tu pierwsze getto na ziemiach polskich. Uwięzili w nim ok. 25 tys. osób z Piotrkowa i okolic. W dniach 15-21 października 1942 ok. 22 tys. osób wywieźli do obozu zagłady w Treblince.
Wielka Synagoga
Mała Synagoga
Stara Synagoga
Turystyka
Jako prawie 800-letnie miasto, Piotrków może pochwalić się wieloma zabytkami najwyższej klasy. Niewątpliwie należą do nich Stare Miasto z zachowanym średniowiecznym układem urbanistycznym ale także piotrkowskie kościoły. Jednak w Piotrkowie można podziwiać nie tylko zabytki, w samym mieście znajduje się wiele miejsc godnych obejrzenia oraz obiektów rekreacyjnych.
Najważniejsze zabytki
Stare miasto – staromiejski układ urbanistyczny sięga początkami średniowiecznej lokacji, zabudowa jest znacznie późniejsza. W obrębie rynku można obejrzeć ok. 142 kamienic o ciekawej architekturze. Po pożarze w 1835 r. przebudowano domy w stylu klasycystycznym. Wewnątrz niektórych zachowały się sklepienia kolebkowe, ślady podcieni, sklepione piwnice, sienie i belkowane stropy.
Mury miejskie – Zachowane fragmenty wybudowane w XIV i XV w. za panowania Kazimierza Wielkiego. Wysokość murów 4,5 m, szerokość 2 m.
Zamek królewski – zbudowany w latach 1512-1519 przez mistrza Benedykta z Sandomierza na polecenie Zygmunta I Starego.
Wielka Synagoga (1791-1793), obecnie Miejska Biblioteka Publiczna. Zbudowana na miejscu poprzednie drewnianej z 1689 r. zniszczonej podczas pożaru w 1740.
Mała Synagoga
Cerkiew prawosławna pw. Wszystkich Świętych (XIX w.)
Wieża wodna (1925-1927) – ok. 50 m wysokości. Zabytek sztuki inżynierskiej.
Pałac Jaxa Bykowskich (XV w.) – w 1604 przebudowany na pałac renesansowy.
Kościół farny pw. św. Jakuba (XIII w.)
Kościół Nawiedzenia Panny Marii (XIV w.) – zniszczony podczas najazdu szwedzkiego, w XVIII w. odrestaurowany. Wewnątrz zabytkowe obrazy z XVII i XVIII w.
Kościół podominikański pw. św. Jacka i św. Doroty (XIV-XVII w.)
Kościół i klasztor o.o. bernardynów (XVII w.) z cudownym obrazem Matki Boskiej Piotrkowskiej.
Kościół oo. pijarów (XVII-XVIII w.) – obecnie ewangelicki. Budynki kolegium pijarów zaadaptowane na budynek więzienny użytkowany do 2004 r.
Kościół pw. NP Marii Śnieżnej (XVII w.) – dawniej dominikanek, oparty o mur miejski.
Kościół oo. jezuitów pw. św. Franciszka Ksawerego (XVIII w.), z cudownym obrazem Matki Bożej Trybunalskiej.
Kolegium jezuickie (XVIII w.) – obecnie mieści się tu I LO im. Bolesława Chrobrego.
Sąd Okręgowy (1905-1909), dawna siedziba władz guberni.
Piotrkowska Manufaktura - budynek dawnej przędzalni przy ulicy Sulejowskiej
Inne ciekawe miejsca
Architektura dawna:
Aleje 3 Maja – budynki w stylu secesyjnym
Dworzec kolejowy PKP – zachowany w złym stanie technicznym
Hala targowa – obecnie budynek handlowo-rozrywkowy
Budynek Państwowej Szkoły Muzycznej
Architektura współczesna:
Bank PeKaO S.A. przy al. Armii Krajowej
D.H. Millenium przy ul. Sienkiewicza
Gimnazjum nr 5 przy ul. Kostromskiej
Kryta Pływalnia OSiR przy ul. Belzackiej
Budynek handlowo-usługowy "ROKA" przy al. M. Kopernika
Kościół pw. Miłosierdzia Bożego przy ul. Łódzkiej
Kościół pw. NMP Królowej Pokoju przy ul. Belzackiej
Blue-Box – hotel i stacja paliw przy ul. Sulejowskiej
Hala sportowa "Relax"
Restauracja McDonald
Inne miejsca:
Park im. Księcia Józefa Poniatowskiego z ogrodem botanicznym
Rezerwat Dęby w Meszczach im. Jeremiego Kozłowskiego
Cmentarz żydowski przy ul. Spacerowej
Informacja turystyczna [edytuj]
PTTK Oddział im. Michała Rawity Witanowskiego Piotrków Trybunalski,Plac Czarnieckiego 10
Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim, Plac Zamkowy 4,
Demografia
Dane z 2004:
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 81 187 100 43 058 53 38 129 47
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²) 1206,9 640 566,8
Gospodarka
Od XIX w. ważny ośrodek przemysłu, m.in. szklarskiego (huty "Kara", "Hortensja", "Feniks"), włókienniczego (Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego "Sigmatex" – dawna Piotrkowska Manufaktura), maszynowego (Fabryka Maszyn Górniczych "Pioma", Warszawskie Zakłady Mechaniczne – Polskie Zakłady Lotnicze WZM-PZL). Jedno z dwóch głównych miast PBOP
Logistyka
Obecnie, ze względu na dogodne położenie, powstaje w Piotrkowie rozbudowane centrum logistyczne. Swoje magazyny ulokowały tutaj takie firmy jak
IKEA – 10 ha
Unilever – 4 ha (ProLogis Park Piotrków)
Ahold – 2 ha (ProLogis Park Piotrków)
Rozpoczęto już prace przy budowie zespołu magazynów Poland Central z docelową powierzchnią 50 ha powierzchni magazynowej oraz Logistic City - Piotrków Distribution Center – 38 ha (w chwili obecnej powierzchnia magazynowa Logistic City wynosi ok. 40 tys. m²). Obecnie trwają zaawansowane prace przy budowie magazynów oraz przetwórni firmy Kaufland oraz Poland Central. Swoje centrum logistyczne w okolicach Piotrkowa planuje wybudować także brytyjska firma Parkridge.
Przemysł lekki
Piotrków to także przemysł maszynowo-precyzyjny, meblowy, papierniczy i szklarski. Swoją siedzibę ma tutaj Emerson, potentat w produkcji papieru komputerowego. W południowej części miasta działa nowoczesny browar "Kiper". Dobrze rozwinęły się firmy budowlane. W Piotrkowie usytuowana jest FMG PIOMA – fabryka produkująca specjalistyczne maszyny dla potrzeb górnictwa oraz elementy wykorzystywane w budowie mostów. Przemysł precyzyjny reprezentuje ceniona w tym sektorze gospodarki firma HÄRING, wytwarzająca części toczone dla takich koncernów jak Mercedes-DaimlerChrysler, Bosch, Volkswagen-Audi.
Handel
Znaczący inwestorzy z sektora handlowego:
Carrefour (C.H. Echo)
Nomi (C.H. Echo)
Avans
RTV Euro AGD (C.H. Echo)
Tesco
Kaufland
Biedronka
Intermarche, Bricomarche
Plus
Lidl
POLOmarket
Obecnie w Piotrkowie trwa modernizacja budynków dawnego Sigmatexu. Po remoncie budynek będzie największym w regionie centrum handlowo-usługowym. Władze miasta i projektant nowego budynku chcą aby ten budynek nazywał się Manufaktura Piotrków, ale francuska firma Apsys (właściciel łódzkiej Manufaktury) protestuje i żąda zmiany nazwy. Projekt ma być gotowy w 2010 r.
Modernizowana jest również dawna restauracja "Europa", w której również powstać ma kino, sklep, kręgielnia i restauracja.
Pod koniec roku w Piotrkowie ruszy budowa pierwszego w Polsce środkowej centrum handlowo- rozrywkowego Focus Park. Znajdzie się on u zbiegu ulic Słowackiego i Kostromskiej.
Plany
Planowane jest wyburzenie kamienic, pomiędzy ulicami Narutowicza i Piłsudskiego, gdzie powstać mają budynki handlowo-usługowe.
Echo Investment planuje w 2007r. rozpoczęcie budowy nowego regionalnego Centrum Handlowo- Usługowego, na bazie obecnego Centrum Echo. Ma ono obejmować zasięgiem oprócz Piotrkowa również Bełchatów, Tomaszów i inne miejscowości regionu (ok. 300 tys. klientów). Ma się tam znaleźć multiplex kinowy, kręgielnia, ścianki wspinaczkowe, kawiarnie, restauracje. Projekt ma być gotowy w 2009r.
Kultura
W Piotrkowie jest wiele miejsc w których człowiek może zetknąć się z wszelako pojętą kulturą. Życie miasta w ostatnich latach wzbogaciło się o szereg imprez kulturalnych, które dołączyły do już od dawna istniejących.
Ośrodki kulturalne
Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim, Plac Zamkowy 4
Miejski Ośrodek Kultury, al.3 Maja 12
Biuro Wystaw Artystycznych – Galeria Sztuki, ul. Sieradzka 8
Kino "Havana" należące do sieci Helios, ul. Słowackiego 8/10
Festiwale i imprezy cykliczne [edytuj]
Dni miasta (Czerwiec)
Międzynarodowy Festiwal Sztuki Akcji - Interakcje - zapoczątkowany w 1999 roku
Festiwal Kabaretowy - Trybunały Kabaretowe
Dni muzyki kameralnej - organizowane w zabytkowej siedzibie Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim
Ogólnopolski konkurs literacki o "Rubinową Hortensję"
Ogólnopolski konkurs pianistyczny im. I. J. Paderewskiego - odbywający się od 1991 roku, w Państwowej Szkole Muzycznej I i II stopnia w Piotrkowie Trybunalskim
Międzynarodowe Spotkania Rzeźbiarzy - Skrzyżowania
Edukacja
Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach, filia w Piotrkowie Tryb. – Liczba studiujących przekracza 8 tys., jest to trzecia uczelnia w województwie pod względem liczby studiujących. Obecnie trwają starania o przekształcenie w Akademię Piotrkowską.
Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna w Warszawie ośrodek kształcenia w Piotrkowie Tryb.
Uniwersytet Medyczny w Łodzi, wydział zamiejscowy w Piotrkowie Tryb.
Wyższa Szkoła Handlowa w Piotrkowie Trybunalskim
Wyższa Szkoła Kupiecka w Łodzi, wydział zamiejscowy w Piotrkowie Tryb.
Poza tym w Piotrkowie Trybunalskim funkcjonuje obecnie:
14 przedszkoli samorządowych,
11 szkół podstawowych,
5 szkół gimnazjalnych,
11 szkół ponadgimnazjalnych w tym Liceum Plastyczne
Katolickie Liceum Ogólnokształcące SPSK (Stowarzyszenie Przyjaciół Szkół Katolickich)
Katolickie Gimnazjum SPSK
Sport
badminton Ruch Piotrków Trybunalski
boks Ring Piotrków Trybunalski
piłka nożna Concordia Piotrków Trybunalski – jeden z najstarszych klubów w Polsce w 2004 roku obchodził 95 rocznicę założenia.
piłka nożna Polonia Piotrków Trybunalski
piłka ręczna kobiet MKS Piotrcovia Piotrków Trybunalski
piłka ręczna mężczyzn Piotrkowianin-Kiper Piotrków Trybunalski
koszykówka UMKS Piotrcovia Piotrków Trybunalski
tenis TUKS Kozica Piotrków Trybunalski
tenis TUKS Nortenis Piotrków Trybunalski
zapasy AKS Piotrków Trybunalski
Komunikacja
Piotrków Trybunalski stanowi ważny węzeł komunikacyjny. Przez miasto przebiegają drogi krajowe i międzynarodowe:
A1 1 E75 Gdańsk - Toruń - Łódź - Piotrków Tryb. - Częstochowa - Cieszyn - granica państwa
8 E67 granica państwa - Kudowa-Zdrój - Wrocław - Piotrków Tryb. - Warszawa - Białystok - Budzisko - granica państwa
12 granica państwa - Łęknica - Leszno - Kalisz - Piotrków Tryb. - Radom - Lublin - Berdyszcze - granica państwa
91 Częstochowa - Radomsko - Piotrków Tryb.
Miasto posiada bardzo rozbudowany system obwodnic w którego skład wchodzą obwodnice:
północno - zachodnia
wchodnia
w planach jest także budowa obwodnicy śródmiejskiej, mającej być w przyszłości drogą alternatywną dla płatnej autostrady A1 oraz obwodnicy południowej. W mieście znajduje się także lotnisko z utwardzonym pasem startowym.
Komunikacja miejska
W Piotrkowie Trybunalskim istnieje komunikacja autobusowa, obsługiwana przez MZK Piotrków Trybunalski, oraz linie minibusowe, obsługiwane przez przewoźników prywatnych.
1 marca 2006 MZK Piotrków Trybunalski obsługiwało 12 linii autobusowych (numery "0" - "10", "13") i dysponowało następującym taborem:
Jelcz L11 - 1 szt.
Jelcz M081MB - 6 szt.
Jelcz M11 - 10 szt.
Jelcz PR110M - 1 szt.
Jelcz 120M - 7 szt.
MAN NL202 - 20 szt.
Oprócz tego istnieje linia obsługiwana przez MZK Bełchatów o numerze "22", oraz linie obsługiwane przez przewoźników prywatnych m.in. "B", "J", "Z".
Komunikacja kolejowa
Przez Piotrków przechodzi linia kolejowa:
Warszawa – Koluszki – Piotrków Tryb. – Lubliniec/Częstochowa – Katowice
W Piotrkowie ponadto ma swój początek linia towarowa do Bełchatowa.
Po istniejącej dawniej Piotrkowskiej Kolei Wąskotorowej do Sulejowa pozostały jedynie budynki stacji, tory w obrębie miasta bądź już zostały rozebrane, bądź zostaną rozebrane w najbliższym czasie.
Komunikacja autobusowa
Głównym przewoźnikiem międzymiastowym jest Przedsiębiorstwo PKS Piotrków Trybunalski. Obsługuje linie dalekobieżne do Warszawy, Lublina i Wrocławia oraz linie lokalne do Łodzi, Sulejowa, Tomaszowa Mazowieckiego, Bełchatowa, Żarnowa i innych miejscowości. Ważną rolę odgrywają też zrzeszeni przewoźnicy prywatni, obsługujący linie miejskie oraz podmiejskie, w tym do Sulejowa i Tomaszowa.
Znane osoby blisko związane z Piotrkowem
Andrzej Frycz Modrzewski – pisarz polityczny
ks. Stanisław Konarski – reformator oświaty
Ignacy Zagórski – numizmatyk
Kazimierz Stronczyński – archeolog, numizmatyk
Stefan Rowecki – Komendant Główny AK
Adam Próchnik – historyk, publicysta, działacz PPS
Michał Rawita-Witanowski – regionalista, historyk
Stanisław Rembek – pisarz, nauczyciel
Tadeusz Żarski – nauczyciel, poseł na Sejm RP, działacz KPP
Leopold Lewin - poeta
Franciszek Lessel - kompozytor, uczeń Józefa Haydna
W okresie I wojny światowej przebywali w Piotrkowie m.in.:
Stanisław Kot
Bolesław Limanowski
Helena Radlińska
Władysław Sikorski
W Piotrkowie urodzili się także, choć przebywali tu krótko:
Ernestine Rose, sufrażystka amerykańska
Israel Meir Lau, naczelny rabin Izraela
Inni znani pochodzący z Piotrkowa:
Bogusław Wołoszański (autor telewizyjnych programów historycznych)
Anita Lipnicka (polska wokalistka)
Michał Bąkiewicz (reprezentant olimpijski 2004, MŚ siatkarzy w 2006)
Mariusz Dmochowski (aktor)
Konrad Nałęcki (reżyser, Czterej pancerni i pies)
Karolina Rosińska (aktorka)
Prezydenci Piotrkowa Trybunalskiego od 1990 [edytuj]
Michał Rżanek 1990-1996
Andrzej Pol 1996-2002
Waldemar Matusewicz – 2002-2006
Krzysztof Chojniak - od 2006
Filmy kręcone w Piotrkowie Trybunalskim [edytuj]
Najbardziej znane filmy, które wykorzystały Piotrków Trybunalski jako naturalną scenografię to:
"Ewa chce spać" (1957, reż. Tadeusz Chmielewski)
"Vabank" (1981, reż. Juliusz Machulski)
"Misja specjalna" (1987, reż. Janusz Rzeszewski)
"Uprowadzenie Agaty" (1993, reż. Marek Piwowski)
"Syzyfowe prace" (1998, reż. Paweł Komorowski)
"Pan Tadeusz" (1999, reż. Andrzej Wajda)
"Jakub Kłamca" (1999, reż. Peter Kassovitz)
"Przeprowadzki" (2000, reż. Leszek Wosiewicz)
"Przedwiośnie" (2001, reż. Filip Bajon)
"Masz na imię Justine" (2005, reż. Franco de Pena)
Media
Radio Strefa FM
Tydzień Trybunalski
Ziemia Piotrkowska
7 Dni – lokalny dodatek do Dziennika Łódzkiego
Kurier - Kultura i Rzeczywistość
Telewizja INFORMACJE PIOTRKOWSKIE
mapa serwisu